//Sens islamu

Sens islamu

Jest przynajmniej jeden werset w Qur’anie, którego można użyć, aby zdefiniować sens naszej religii. W tym krótkim wersecie Bóg użył pięciu wyrazów, w którym podsumował sedno wszelkich Jego nakazów. Bóg mówi: „Zaprawdę Allah nakazuje sprawiedliwość, dobrotliwość oraz dobroczynność wobec bliskich! I zakazuje tego, co niegodziwe i naganne, a także agresji. On was napomina – obyście opamiętali się” (Pszczoły/an-Nahl; 16:90).

Z tego wersetu można wywnioskować, iż tak naprawdę całe przesłanie boskie ogranicza się do dwóch spraw: namawia do spełnienia każdego dobrego interesu i zakazuje wszelkich szkód.

Dwaj towarzysze Proroka (S) komentowali ten werset podkreślając jego fenomen. Pierwszy, Ibn Masoud, rzekł, iż werset ten jest wyjątkowy, jeśli chodzi o definicję dobra i zła zawartą w tak krótkiej treści. Drugi, Ibn Maz’un, rzekł: „Gdy ten werset został objawiony w Mekkce, dopiero wiara ogarnęła moje serce i stała się w nim solidna i stabilna, i miłość do Proroka (S) wypełniła całe moje serce”.

Jeśli chodzi o słowo al-adl, tłumaczone jako sprawiedliwość, choć językowo oznacza ono umiar, to najczęściej używa się go w znaczeniu sprawiedliwość, przez wzgląd na to, że znaczenie to zajmuje miejsce pośrodku między dwoma skrajnościami. W tym wersecie Bóg nie określa dokładnie rodzaju sprwiedliwości, co oznacza, iż mowa o wszelkiej sprawiedliwości, której nie może być pozbawiony jakikolwiek aspekt życia ludzkiego. Gdybyśmy chcieli jednak schrakteryzować ją dokładniej, to zaczęlibyśmy od najważniejszej spośród nich, czyli sprawiedliwości wobec Boga, podporządkowując się Jemu całkowicie.

Odnośnie sprawiedliwości wobec ludzi – np. w sytuacji, kiedy się wypowiadamy, Bóg rzekł: „Abyście byli sprawiedliwi, gdy będziecie się wypowidać, nawet kiedy byłoby to przeciwko swojemu krewnemu”.

Odnośnie sprawiedliwości wobec innowierców, Bóg mówi: „Zaprawdę Allah nie powstrzymuje was przed tym, abyście okazywali należyte uznanie, wobec tych którzy was nie zwalczali z uwagi na waszą religię, ani też nie wypędzali was z domostw waszych, i abyście byli wobec nich dobrotliwi. Zaprawdę Allah miłuje tych, którzy są czyniącymi dobro”.

Drugi aspekt, któremu podporządkowane są wszelkie nakazy, to dobroć i skłonienie się ku doskonałości w dobroci, czyli al-ihsan. Al-Ihsan stanowi najwyższą rangę dobroci i ranga ta, najwyższy jej poziom, zgodnie z hadisem Proroka (S), to życie z Bogiem tak, że wierny odczuwa jakby widział Boga. Najniższa jest taka, kiedy wierny nie odczuwa, że sam widzi Boga, ale nieustannie jest świadomy, że Bóg go widzi. Al-Ihsanpowienien być obecny w zachowaniu wobec całego otoczenia, dla przykładu Bóg mówi odnosnie rodziców: „I wspomnijcie, gdy przyjęliśmy przymierze od ludu Izraela, mówiąc: «Nie będziecie czcić nikogo poza Allahem, i okazywać będziecie dobroć wobec obydwojga rodziców»”; wobec obcych ludzi, Bóg miłuje: „tych, którzy rozdają, zarówno w dostatku jak i potrzebie, panujących nad gniewem, i przebaczających ludziom. A Allah miłuje ludzi dobro czyniących”. Z tego też dobroć wobec zwierząt nawet. Warto przypomnieć tutaj hadis, w którym Prorok (S) powiedział o kobiecie, która trudziła się nierządem: ujrzała kiedyś spragnionego psa – wówczas ściągneła swój but, napełniła go wodą ze studni i napoiła go. Dzięki jej dobroci Prorok (S) oznajmił, iż Bóg jej wybaczył, jej grzechy.

Jeśli chodzi o dobroczynności wobec bliskich – gdyż najważniejszy obowiązek człowiek posiada wobec nich – to bliscy mają pierwszeństwo nad innymi w dobroci. Dlatego czytamy w Qurʼanie: „Zostało wam zapisane, kiedy któregoś z was nawiedzi śmierć – jeśli zostawia jakiś majątek, to niechaj testament obejmie rodziców i bliskich krewnych, według tego, co uznane. To obowiązek każdego bogobojnego” (Krowa/al-Baqara; 2:180). Bowiem częstym zwyczajem Arabów – za czasów przed islamem – było wykluczenie krewnych i przekazanie spadku obcym sprzymierzonym ludziom.

Jeśli chodzi o drugą część wersetu, Bóg podsumował, iż On: „zakazuje tego, co niegodziwe i naganne, a także agresji. On was napomina – obyście opamiętali się”.

Al-Fahszaʼ – w tłumaczeniu „niegodziwe” – są to rzeczy, które z natury normalnie człowiek uznaje za złe i buduje swoją etykę w oparciu o zaniechanie ich.

Według komentatorów Al-Munkar, w tłumaczeniu „naganne”, dotyczy rzeczy, które Bóg zakazał. Są to zazwyczaj rzeczy szkodliwe dla człowieka fizycznie, psychicznie oraz społecznie. Dlatego, jak uważają niektórzy spośród specjalistów dziedziny zamiarów Szariʼa, nakaz bądź zakaz ma na celu ochronę któregoś z tychże aspektów życia człowieka.

Al-Baghj – w tłumaczeniu „agresja”. Choć agresja i niegodziwość należą do tej samej kategorii, różna się jednak tym, iż niegodziwość dotyczy każdej rzeczy lub czynu, które są same w sobie i z natury złe. Natomiast agresja dotyczy niesprawiedliwości w użytkowaniu rzeczy zazwyczaj dobrych.

Ze względu na prawa innych, agresja stanowi najgorszy z grzechów. W Qurʼanie grzech ten został wiele razy przedstawiony, jako najmniej „opłacalny” z grzechów. Na temat tych, którzy szerzyli zgorszenie i agresję, Bóg rzekł następująco: „Przez ich pychę na ziemi oraz zły podstęp. A zły podstęp ogarnia jedynie tych, którzy go uknuli. Czyż zatem oni doświadczą czegoś innego – prócz dziejów tych, którzy przeminęli? I nie spotkasz dla tradycji Allaha żadnego odchylenia. I nie znajdziesz odstępstwa od tego w Naszej tradycji” (Stworzyciel/Fatir; 35:43). W innym wersecie rzekł: „Lecz kiedy ich wybawi, oni jednak bezpodstawnie szerzą zgorszenie na ziemi. O ludzie! Zaprawdę, szerzone przez was zgorszenie obróci się przeciwko wam samym. Są to jedynie rozkosze (życia) tego świata. A potem następuje wasz powrót ku Nam. Wtedy My obwieścimy wam, coście czynili!” (Jonasz/Junus; 10:23). Stąd agresję nazwałem jako najmniej opłacalny z grzechów, gdyż jego skutki zawsze dosięgają sprawcy.

Imam dr Ali Abi Issa